طب اهل بیت

موارد فصد

کسی که رگ های او بازتر و آشکارتر و رنگ بدن او به سرخی یا سیاهی می گراید و عضلات فراوان و ماهیچه ی قوی داشته باشد می تواند فصد کند، مخصوصاً در سال های جوانی و میانسالی و کسانی که شیرینی و شراب بیشتر می خورند و جوش و کورک در بدن دارند می توانند فصد کنند، اما کودک تا چهارده سالگی به خاطر گرمی و رطوبت اندام ها نمی تواند فصد کند.
حال عمومی و شرایط سنی چهارده سالگی را باید نگریست. اگر صفراوی و لاغر و بسیار مرطوب باشد فصد نباید کرد و پران (بالاتر از هفتاد سال) را نیز نباید فصد کرد. ولی عده ای از پیشینیان پس از هفتاد سالگی را هم فصد نموده اند که نیرو پیدا کرده اند و این عمل هر ساله انجام شده است.
کسانی که معده و جگر ضعیف دارند و غذا را به دشواری هضم می کنند و دارای طبعی ظریف و قوت کم و خطر بیماری هایی در سر دارند، فصد در آن مضر است و درآنان که رگ های مرطوب و نرم دارند باید احتیاط کامل نمود.

•    علل لازم برای فصد و میزان خون گرفتن تا حدی که غش کند
در برخی از بیماری ها که اجازه نمی دهد مانند خُنّاق (دیفتری،هر مرضی که مانع رسیدن هوا به ریه شود) و خون دماغ شدید  و برخی از انواع جنون و در تب های سوزنده و دردهای سخت که غلبه خون وجود دارد واجب است. در خون بیرون کردن تا آن جا که غش پدید آید و در این امر در او باید اطمینان کامل داشت، و اگر نیرو ضعیف باشد غش منجر به مرگ می شود.

•    چگونه در زمان فصد باید قدرت بیمار را حفظ کرد و خون چه مقدار باید گرفته شود.
باید به حال، دل و نیروی بیمار اعتماد و تکیه نمود که حال هر یک را می توان از نبض درک نمود. در زمان فصد طبیب نبض را می گیرد و هر گاه اثر ضعف در آن دید رگ را می بندد و رنگ آن به روشنی رسید و قدرت نبض (ضربان) کاهش یافت گرفتن خون را قطع می کنند.
اگر دلیل فصد، فاسد شدن خون باشد به رنگ و قوام آن توجهی نمی شود بلکه به نبض توجه می گردد و هرگاه نبض ضعیف شود باید در آن زمان رگ بسته شود گرچه به مقدار نیاز خون بیرون نیامده باشد.
هنگامی که سبب فصد فراوانی خون باشد تا با قوت بیرون آمدن خون نباید آنرا بست مگر آن که در نبض ضعف پدید آید. جالینوس می گوید: اگر سبب آماس (ورم) باشد و رگ مربوطه به آن عضو باشد بهتر است خون فصد تا روشنی خون ادامه یابد زیرا باقی ماندن خون، غیر طبیعی است. بقراط گوید: در بیماری خون، رک "باسلیق" را تا روشن شدن خون سوخته تخلیه می کنند و به دو علت آن را می بندند یکی به واسطه ی ضعف و دیگری به علت آماس که خون دیر به رنگ اصلی برمی گردد.

•    نیروی افراد ضعیف را چگونه می توان حفظ کرد تا غش نکنند؟
در چهار دسته ضعف بسیار رخ می دهد:
1.    افراد با طبع بسیار گرم و لاغر که در معده ی آن ها صفرا تولید می شود.
2.    آنان که دارای عضلاتی لطیف و مسام (منافذی) گشاده هستند.
3.    آن ها که حساسیت دهانه ی معده (فم المعده ) ایشان قوی است.
4.    کسانی که دهانه ی معده ایشان ضعیف است که در حال خون دادن کمتر غش رخ می دهد و معمولاً بعد از اتمام فصد رخ می دهد.
قی کردن پیش از فصد از غش جلوگیری می کند و در حال غش هم سودمند است و آن را برطرف می کند. به همین دلیل در حال فصد از مُشک و پر مرغ یا چیزی که به وسیله ی آن بتوان تهوع ایجاد کرد باید حاضر نمود و هر کس را بخواهند ازغش نگهدارند از آب انار ترش شربتی می دهند.

•    در بیان مواردی که فصد نباید کرد
علت هایی که مانع از فصد می شود بیست و یک مورد است:
1.    تب
2.    رقیق بودن خون و مزاج گرمایی شدید و خشک
3.    لرزش در اثر سرمای شدید
4.    مزاج خیلی سرد
5.    شهرهای سردسیر
6.    دردهای شدید
7.    حمام
8.    بعد از مقاربت
9.    کودکی و نارسیدگی
10 - پیری
11. لاغری مفرط
12. چاقی مفرط
13. نازکی گوشت و گشاده بودن منافذ و مجاری پوست
14. سفیدی پوست بدن و گوشت بسیار نرم داشتن
15. زردی صورت و گونه و کم خونی
16. بیماری طولانی
17. گرسنگی و خالی بودن معده
18. آروغ و نفخ و پُری معده از طعام
19. حساس بودن زیاد دهانه ی معده
20. ضعیف بودن دهانه ی معده
21. تولید صفرا در داخل معده
در مورد تب ملایم و شروع تب این مطلب صادق نیست.

•    فصد را در سه مورد به هیچ وجه نمی توان انجام داد:
1.    آن که به هنگام فصد، بیمار در حال تب باشد و اخلاط در حرکت باشد که با فصد حرکت آن بیشتر و در نتیجه ضررهای آن زیادتر می گردد.
2.    کمی رطوبت، سبب قوّت صفرا می شود که با فصد آن مقدار رطوبت از بین رفته صفرا قوی تر می گردد. مقدار خون که مایه ی قوت است با فصد کاملاً خارج شود و نیرو کاهش یافته و تحلیل رود.
تب یا غیرعفونی است و یا عفونی که آن نیز بر دو نوع است: یا سبب زردی و فوررفتگی صورت می گردد که فصد نباید کرد یا سبب قوام و رنگی سرخ است و نبض هم بزرگ و صورت بیمار عادی است که در این صورت فصد جایز می باشد.
اما سبب لرزش به دو دلیل است: یکی به خاطر سرما که خلطی خام و بلغمی می باشد و خون در بدن نیاز است که با سرما مقابله کند و دوم به خاطر صفرا است که خون در بدن سرد کمتر تولید می شود و در نتیجه به خون داخل خودش نیازمند است.
دلیل فصد نکردن در شهرهای سرد به خاطر این است که خون باید در بدن باقی باشد تا اندام ها گرم نگهداشته شود.
دلیل گرما برای آن است که حمام اخلاط را می گدازد و منافذ و مجاری را باز می کند و به خاطر باز شدن آنها، عرق بسیار می شود و بدن تحلیل می رود و فصد خطا است ولی اگر فصل زمستان باشد قبل از فصد داخل در فصل گرما رفته و قبل از آن که عرق کنند فصد نیکو است.
علت عدم اقدام به فصد در پیر به خاطر آن است که در پیری خون کمتر تولید می شود و رطوبت جدید بیشتر تولید می گردد و به همین خاطر فصد زیان دارد.
در مردم لاغر به خاطر این که حرارتشان بیشتر گرم و صفراوی است با غلبه ی صفرا خون را با احتیاط باید خارج کرد. در مردم خیلی چاق به خاطر این که مزاجشان به سردی گرایش دارد و رطوبت زیاد است و همچنین سفیدی پوست و در کسانی که حساسیت و ضعف زیاد معده دارند فصد در این حالت ها سبب غش می گردد.
علامت حساسیت معده اختلال در هنگام خوردن تندی ها است و علامت ضعف دهانه ی معده اشتهای کم و توأم با درد می باشد. علامت صفرا در معده تلخی دهان است.

•    فایده دو یا چند بار فصد کردن
هدف از فصد دو چیز است:
1- مقداری خون از تمام بدن یا از عضوی می کاهد به علت آن که خون به تنهایی یا همراه با ماده ای به سمت عضوی جریان پیدا کرده که با فصد به جانب مخالف هدایت می شود. زمانی که خون شامل همه ی خلط ها بیرون آمد طبیب می تواند بعد از بستن، یک ساعت1 صبر کند تا بدن کوشش لازم خود را در باقی خلط به جای آورد و آنها را از موضع خود جا کند و در موضع فصد جمع کند تا خلط زودتر و بیشتر دفع شود و خون پاکیزه تر گردد و با روشن تر گشتن آن بدن پاک تر می گردد.
جالینوس گوید: هر گاه مقصود از فصد بازگردانیدن خلطی از جانبی به سویی دیگر باشد هر چند خون را به دفعات بیشتر خارج می کنند هدف کامل تری حاصل می شود.
2- آن که نیرو در مکان خود باقی می ماند و ضعف تولید نمی کند.
در مقدار خارج کردن خون، جالینوس می گوید: اگر در دفعه ی اول بیشتر و بار دوم کمتر خون بگیرند سبب غش نمی گردد و فاصله ی آن دو در افراد قوی یک ساعت و گرنه مقدار ضعف، مدت را بیشتر می نمایند و میان آن ها شربت نوشیده شود.
اگر منظور از فصد بازگرداندن ماده باشد کمترین مدت و زمان فاصله یک روز باید باشد. در صورتی که فصد در همان روز باشد رگ زدن مایل انجام می گیرد. اگر یک ساعت یا زودتر باید عرضی بزنند و اگر در روز بعد نیاز فصد باشد از طول انجام می گیرد. به علت این که سر رگ زودتر بسته می شود می توان سر آن را به روغن زیتون و کمی نمک آغشته نمود و بهتر این است که سر تیغ را آغشته به روغن نمایند تا رگ دیرتر بسته شود و درد کمتر باشد. نباید در میان دو فصد خوابید زیرا خواب سبب بازگشت ماده به داخل می گردد و منفعت فصد دوم باطل می گردد. هر گاه خون به فاصله ی متعدد گرفته می شود و رگ قوی است سر رگ را باید گشاد و باز کرد.
"اگر سر رگ ملتهب است باید بتوانند راحت تر آن را بزنند. رگ باسلیق (Basilic) اگر باد کند آن را دفعه دوم نمی توان باز کرد و باید آن را با گلاب و اندکی سرکه تر کرد و بست و رگ دیگری را از جانب دیگر باید زد. "

•    تدابیر اصلاحی برای رگ زدن
در طبع گرمایی باید تابستان را انتخاب کرد و در روزی که هوا مناسب باشد.
در ساعات اولیه ی روز با آرامش قبل و پس از رگ زدن فصد باید صورت گیرد.
در روز قبل و بعد از فصد باید طعام کمتر و سبک تر میل شود و چیزی بخورند که صفرا فروکش نماید. مانند: سوپ،مرغ و یا تخم مرغ برشته (بعداز حجامت و فصد)
پس از قی کردن و اسهال و مقاربت و بی خوابی و رنج و ناگواری و ضمن خونریزی و هر کاری که بدن را گرم کند و سبب آن تحلیل بدن باشد نباید فصد کرد.
پس از فصد یک ساعت به پشت استراحت کنند ولی نباید زیاد بخوابند که خوابیدن زیاد سبب گششتگی و سستی اندام ها است. از خوردن مأکولات و غذاهای ناسالم به شدت باید پرهیز نمود.
زخم جراحت رگ را باید ماهرانه بست و زمان خواب نیز کسی متوجه او باشد.
در افراد بی توجه نباید خون باز شود زیرا بیم ضعف و ترس هلاک شدن وجود دارد.
هرگاه کسی بعد از فصد به غش و ضعف افتد باید از آبگوشت و نوشیدنی های خوش بوی صاف شده استفاده نماید و به وسیله ی عطرهای خوشبو و مرغ بریان پذیرایی شوند تا بوی آن به مشام رسد.
گروهی گفته اند بوی بنفشه در حال ضعف و غش زیان آور است. افراد مرطوب را بهتر است قبل از فصد یکی دو ساعت ورزش داد تا حرارت آنها افزوده و اخلاط و رطوبات افزایش گردد.


•    در بیان شناخت رگ ها که در چه بیماری ها و زمانی باید زده شود:
جالینوس گوید: در فصد اعتماد به روز بیماری ها نباید کرد چون عده ای می گویند دورترین زمان روز سوم است، برخی می گویند روز چهارم و برخی شدت بیماری را در نظر می گیرند. ولی بیشترین نظریه ها به قطع تب و قوّت در آخر بیماری اشاره کرده اند.
در مواردی نیز که قبلاً گفتیم نمی توان فصد کرد مگر آن که بر طبیب مسلم شود که تأخیر جایز نیست. مانند تنگی نفس شدید، طپش قلب و گلو درد چرکی که رگ ها برجسته می شود و سکته که رنگ صورت سرخ و سیاه می گردد یا خونریزی شدید است و زمانی که مهلتی وجود ندارد.
ساعت دوم و سوم روز ایام سلطنت خون است و بهترین ساعت فصد می باشد.
پس از خوردن صبحانه و آن گاه که میل به عضوی می نماید و از نظر فصل؛ بهار نیکوترین است. مخصوصاً کسانی که دچار بیماری های خونی بسیاری می شوند ، که در اول بهار و میان فصل پاییز فصد کردن واجب می باشد، به خاطر آن که تندرستی را تضمین می کند ( فصد پیشگیری ). بنابراین رگ زدن و فصد نمودن شخص دارای مزاج مرطوب در آخر بهار و در افراد معتدل نیمه ی بهار و اشخاص گرمایی در آغاز بهار و در عرق النساء (کمر درد یا سیاتالژی ) در تیر ماه زمانی که خورشید در برج سرطان است.

•    در بیان ضررهای حاصل از دفع زاید خون
اختلال مزاج در اثر فساد خون که از طریق شهوت طعام ( افراط در پرخوری)،و استسقاء (آب آوردگی یا اِدم ) و نیز عواقب آن یعنی پیری زودرس ایجاد می گردد؛در این شرایط معده و جگر تضعیف می شود و قوت ها تحلیل می رود که نخست نیروی حیوانی و بعد قوت طبیعی ضعیف می گردد و سپس موجب تولید خلط های بد و رطوبت خام دربدن می شود. به علاوه ترس، لرزش، سکته و فلج از نتایج آن می باشد که برای جبران ضعف نیروها از آبگوشت می توان استفاده کرد و مشک و عطر تجویز می گردد.
هر گاه خون سودایی شود به فصد کردن نیاز است که در اثر فصد آسایش و آرامش زیاد پیدا می شود. ولی اگر در حال بیماری باشد خطر بیماری های دیگر بسیار سخت است.
زمانی که فصد سبب حرکت خلط های بدن شود نیاز به فصد های متواتر است و باید توجه نمود که در بدن کدام خلط بیشتر است در این صورت بدن را به مسهل آن خلط پاک باید کرد.

•    در بیان ضررهای حاصل از خارج نکردن خون هنگام نیاز
در صورت، تولید جوش و کورک و زخم های بزرگ، تب های مداوم، سردرد شدید (جلوی سر)، مننژیت و در  اعضا دیگر (آبله)، طاعون، سرسام، سکته و هموپتزی (بالا آوردن خون)، جذام1 (سرطان) و مرگ است.

فصد (خون گرفتن از سیاهرگ)
از نظر پزشکی جدید عبارتست از باز کردن مصنوعی یکی سیاهرگ ها به منظور گرفتن خون. تجویز فصد در مواردی مانند: ادم ریوی، پلی سیتمیا ورا، اورمی های تهدید کننده، اکلامپسی، فلج ناگهانی حاصله از خونریزی مغزی (ناآرامی های شدید و تحریک پذیری، سردردهای شدید، اختلالات گفتاری، تشدید رفلکس ها)، همچنین در پلتورا Plethora (غلبه ی مزاج، پرخونی و چاقی مفرط) و آنسوفیزان قلب چی (آسم قلبی) توصیه می شود.
در مواردی که ضرورت انجام خون گیری تایید شده باشد، می توان با توجه به موقعیت شخص بیمار، به مقدار 500، تا 1000 سانتی متر مکعب، خون از شخص مورد نظر گرفت.
در طب سنتی، خون گرفتن، یکی از پایه های درمانی بسیاری از بیماری ها بوده و درباره ی موارد استفاده از این کار، ممنوعیت، تدابیر و احتیاط های، لازمه مطالبی بیان شده که دانشوران طب ایرانی در این مورد نظرات ارزنده ای را ابراز کرده اند.

•    عوارض رگ زدن
الف: خشکی زبان که برای برطرف کردن آن باید از (ماءالشعیر بدون الکل) و آب شکر قهوه ای استفاده کرد.
ب: جذب مواد نامطلوب و این هنگامی اتفاق می افتد که شخص پس از پرخوری مبادرت به رگ زدن کند، در این جا برای جبران، خون نامطلوب از دست رفته و مواد نامطلوب جذب بدن وی می شوند.
ج: بیهوشی به خصوص در کسانی که سابقه رگ زدن نداشته و این عمل به صورت ناگهانی در آن ها انجام می گیرد.
د: مرگ در افراد مسن و یا در کسانی که خون آنها زیاد نیست و به علت اشتباه طبیب، خون گیری از آنها صورت می گیرد.
باید دانست نقاطی از بدن که دچار تورم هستند پُر خون می شوند زیرا محل متورم باعث جذب به سوی خود می شود.

•    نکاتی را که باید هنگام رگ زدن رعایت کرد:
الف: رگ زدن را می توان از ورید تا شریان انجام داد.
ب: خون گیری اندک در دفعات متوالی، بهتر از خون گیری زیاد در یک دفعه است.
ج: شخصی که از وی خون گرفته می شود باید در حالت درازکش باشد تا دچار غش (Coma) نشود 1.2
ضمن و بعد از عمل فصد که گاهی چندین بار بعد از استریل و دوباره خشک شدن با پنبه و یا گاز، خونریزی ادامه دارد، از مصرف مایعات بخصوص شربت عسل و آب انار شیرین استفاده می نماییم . برای غیر از محلول های ضدعفونی، از روغن زیتون و بنفشه می توان استفاده کرد.
همانطور که در آغازشرح دادیم، سلامت روحی نیز از ارکان موفقیت آدمی است که در کنار تطهیر خونی باید با ورزش و کارهای عقیدتی و تربیتی کامل گردد. در این زمینه ترک سیگار، هم از طریق روان درمانی و حجامت انجام می شود که به بحث ترک اعتیاد در طب اسلامی نیز باید توجه ویژه نمود.

                         فرق انتقال خون با حجامت و فصد
انتقال خون روشی است که توسط سرنگ، خون از طریق رگ های ورید (سیاهرگ) فرد به داخل کیسه ی مخصوص خون ریخته می شود. این خون، خونی است که در داخل کبد و کلیه و قلب جریان دارد و خون به اصطلاح سالم و غذا دار می باشد که از بدن فرد کشیده می شود، در نتیجه، رسوبات آن در مویرگ ها باقی می ماند.
این روش خون گیری از نقطه نظر درمانی چندان کاری انجام نمی دهد، اما کمکی است نوع دوستانه برای درمان بسیاری از نیازمندان به خون که ارزشمند است و قابل تقدیر، ولی کسانی که به این طریق خون می دهند، چون چهارصد و پنجاه تا پانصد سی سی ( نیم کیلوگرم) خون از بدنشان خارج می شود، بدن با کمبود خون مواجه گردیده و مجبور است این کمبود را با تغذیه از چربی های دور شکم جبران کند، در نتیجه پهلوها کمی لاغر می شود که برای رژیم لاغری روشی مناسب است .
دیگر این که از یک تا پنج روز فرد احساس آرامش و سبکی می نماید، ولی شخص خون دهنده به مدت دو هفته از نظر نیروی آمیزش جنسی ضعیف می شود.
از اشکالات دیگر روش انتقال خون این است که عوامل بیماری زای خون دهنده به فرد دیگر انتقال پیدا می کند. در مورد این مسأله به صورت دیگر در کتاب " من لا یحضر الفقیه" روایت شده است که رسول خدا صلی الله علیه وآله فرمود: " برای بچه دایه ی احمق نگیرید که شیر دایه بر طفل اثر می گذارد" و در جای دیگر فرمود: " برای بچه دایه ی کور نگیرید، که شیر او بر طفل تأثیر خواهد گذاشت." دقت شود، شیری که تصفیه شده از بدن خارج  می شود، این گونه خصلت های فرد دایه را به نوزاد منتقل می کند، آیا در روش انتقال خون، عوامل بیماری و ویژگی های شخص را انتقال نمی دهد؟ چگونه بعضی از بیماری های ارثی از نسلی به نسل دیگر انتقال پیدا می کند؟ آیا در انتقال خون بیماری ارثی از شخصی به شخص دیگر انتقال پیدا نمی کند؟
همچنان که طبع بعضی از افراد، سوداوی و یا صفراوی است، بخشی از این طبع با انتقال خون به شخص دیگر منتقل خواهد شد و اگر بدن شخص در مقابل آن عامل بیماری مقاومت نماید، بالاخره بعد از چند سال در بدن گیرنده ی خون فعّال می شود و احتمالاً به دلیل ضعیف بودن بدن موجب بروز بیماری در او خواهد شد . مثلاً اگر شخص دهنده ی خون، کم عقل و کم هوش باشد، و یا ذاتاً انسان خلافکار و حرام خوار باشد، خون این شخص – منفی یا مثبت- باز هم تأثیر خود را بر فرد گیرنده ی خون خواهد گذاشت.
دربین افراد خون دهنده، همه ی آنان که نمی توانند غذاهای پاک و حلال و مقوّی مصرف کنند و از آن جایی که خون این افراد با ابزار آزمایشگاهی به نحو مطلوب تصفیه نمی شود و چنان چه این خون از لحاظ کنترل بیماری ها و آلودگی های خونی تصفیه شود، اما باز هم ویژگی های خصلتی فرد دهنده را در خود دارد. ولی اگر کسی قصد اهدای خون را دارد، می تواند با مراجعه به مراکز حجامت و انجام سه جلسه حجامت، لااقل خونش را به صورت تصفیه شده به مراکز انتقال خون اهدا نماید.
فقط کسانی که پر خون هستند، می توانند از روش انتقال خون استفاده کنند و از افراد مختلف، اعم از کودک و بیمار و پیرزن و پیرمرد، نمی توان به این صورت خون گرفت. در عمل حجامت، از بچه ی چهارماهه تا پیرمرد صدساله، عمل خون گیری صورت می پذیرد و هیچ زیانی متوجه شخص نخواهد شد. " حجامت و فصد"، درمان بیماری ها را به همراه دارد، ولی برای درمان بیماری ها نمی توان از انتقال خون بهره گرفت.
سیر درمان بیماری در عمل فصد خون بدین گونه است که اگر قسمتی که قرار است فصد خون شود ( پا یا دست)، آن ناحیه را با گارو ( بند لاستیکی که برای بستن بازو جهت خون گیری ) می بندند، این کار باعث مسدود شدن جریان خون می شود و خون دیگر بر نمی گردد و می تواند به گردش خود ادامه بدهد. این خون در سیاهرگ ها، سرخرگ ها، مویرگ ها، و رگ های لنفاوی پر می شود و به آن ناحیه فشار وارد می کند و وقتی که رگی را سوراخ می کنند، خون با فشار هر چه تمام تر خارج می شود و خون هایی که در اثر فشار در مویرگ ها و رگ های لنفاوی پر شده بودند، با خارج شدن از سیاهرگ فروکش می کند و داخل بدن جذب می شود و حتی از سیاهرگ خارج می شود و چنان چه در اثرلختگی خون و خون مرده و سیاه شده که در آن ها رسوب کرده و دیواره ی سیاهرگ و سرخرگ و مویرگ را پوشانده و گرفتگی داشته باشد، این گرفتگی باز می شود و اکسیژن و مواد غذایی به آن جا می رسد و درد درمان می یابد. ولی در روش انتقال خون، آن خون دور ریخته می شود و مانند عمل فصد کمکی به درمان شخص نمی کند. هنگامی که خون آن ناحیه ی مسدود تخلیه شد و خونی که در پشت گارو جمع شده است، باز انباشته می گردد و وقتی گارو باز شود، خون به سرعت سرازیر می شود و هر چه را در مسیر خود باشد، می شوید و می برد. در نتیجه گرفتگی رگ ها از بین می رود و خون در آن ناحیه به گردش در می آید و درد آن محل درمان می شود.
در انتقال خون این عمل صورت نمی گیرد و تاکنون کسی با این روش دردهایش درمان نشده است. به علاوه، در انتقال خون، خون گیری فقط از رگ دست انجام می پذیرد، ولی در عمل فصد، این خون گیری از دست و پا هر دو انجام می شود.
حال ببینیم چرا حجامت از پشت کمر انجام می گیرد. خداوند متعال برای گردش خون دستگاه هایی مقرّر فرموده است .
ابتدا باید از کبد نام برد که کار تولید و تصفیه ی خون را انجام می دهد. خونی را که دارای رطوبت  (آب فراوان) است به کلیه می فرستد و در آن جا رطوبت خون گرفته می شود کبد، لعاب معده را به کیسه ی صفرا می فرستد و سلول های مرده و پیر و فرسوده و نیز سلول هایی را که عمر سی روزه ی آن ها تمام شده است، همراه با سموم به طحال می فرستد. ناگفته نماند عمر سلول های انسان سی روز، عمر سلول های حیوانات سه ماهه می باشد و به همین علّت است که حیوانات زودتر رشد می کنند . وقتی کبد خون فاسد را به طحال می فرستد، طحال هم یک رگ ورودی و یک رگ خروجی دارد که به روده ی بزرگ ریخته می شود و خون های فاسد از روده ی بزرگ همراه با مدفوع دفع می شود. کبد که یک رگ آن به طحال متّصل است، رگ دیگری هم دارد که هنگام پرشدن طحال، اضافه ی این خون را توسط همان رگ که فیلتر نام دارد، به پشت قلب ( میان دو کتف و پس گردن و کمر) می فرستد1 و در آن جا دو روز می ماند و دوباره این خون به کبد بر می گردد و کبد آن را با گردش خون به طحال پس خواهد فرستاد.
عواملی که موجب ضعیفی طحال می شود، عبارتند از: نگه داشتن بیش از حدّ مدفوع  (دیر به مستراح رفتن)  یا به پهلوی چپ خوابیدن و یا یبوست. وقتی طحال ضعیف می شود، خون بیشتری را به فیلتر می فرستد و زمانی که فیلتر بیش از حد پر شد، این خون فاسد در بدن پخش می شود و در برخی از نواحی و رگ های بدن رسوب می کند که درد و ناراحتی و بیماری هایی مثل قولنج و درد کتف و گردن و سر درد و آرتروز و ... موجب می شود. در این جا اهمیّت حجامت در خارج کردن خون های فاسد و سموم از بدن فرد روشن می شود و این همان مسأله ای است که بر آن تأکید داریم و حجامت را مؤثرترین راه  برای پیشگیری از بیماری های مختلف می دانیم .
هنگامی که بین دو کتف را حجامت می کنند، این فیلتر سبک می شود و در تصفیه ی خون به طحال کمک می کند. کسی که در طول یک ماه سه بار حجامت نماید، فیلترها پاک شده و مجدداً خون های فاسد از قسمت های مختلف بدن به طرف فیلتر حرکت می کند و در نتیجه درمان دردها و بیماری ها را موجب می شود . ناگفته نماند که خوردن مسهل هم به تخلیه ی راحت تر طحال و آرام شدن آن کمک می کند. اگر عمل حجامت مرتّب انجام گیرد، طحال هم با تعادل، عمل دفع خون فاسد را انجام می دهد و این گونه است که عمل حجامت، بیماران را درمان می کند.
اگر خون فاسد در قلب باقی بماند، دریچه ی قلب را دچار اشکال خواهد کرد . با عمل حجامت خون فاسد به طحال و فیلتر بر می گردد و با انجام حجامت از میان دو کتف پشت، انواع دردها  بیماری های قلبی بی خطر یا خطرناک، بهبود خواهد یافت و دیگر نیازی به اعمال جرّاحی نخواهد بود.
چنان که در پاورقی اشاره کردیم و فیلتری که از آن نام بردیم، در میان دو کتف قرار دارد و چنان چه پوست این ناحیه به صورت عمیق خراش داده شود، مایع سفید رنگی مانند مواد پروتئینی از آن خارج می شود که سفیدی رنگ آن را کسانی که تیغ عمیق زده اند (مثل حجامتگرهای قدیمی) دیده اند. این فیلتر در اصطلاح پزشکی " لانه کبوتری " نامیده می شود.

                        زالو درمانی، کاربرد و خواصّ آن
بهترین درمان ها از زبان پیامبر
جامع الحدیث کبیر: پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمود : " بهترین درمان ها، حجامت کردن، خوردن مسهل ( لینت دهنده ی مزاج)، سعوط ( انفیه کشیدن)، لدود (دارویی تلخ مزه، که برای معده مفید می باشد) و زالو انداختن می باشد.

                                       خواص زالو انداختن
زالو انداختن برای سیاه شدن و بی حسی انگشت های دست و پا، سیاه زخم، واریس، گرفتگی عضلات پا و حرارت پا و نیز برای درمان مفاصل، دررفتگی، ضرب دیدگی و آب آوردن زانو مفید می باشد و بهتر است 3 زالو انداخته شود. برای درد ماهیچه های ران، بواسیر و انشقاق از محل بواسیر نافع است. ناراحتی های بیضه، اعم از خارش، تورّم و ضرب دیدگی بیضه ها و درمان پروستات از زیر آن و از پشت بیضه ها، باد فتق و باد ناف، با این کار درمان می گردد. برای ناراحتی های زنان، که ترشح از رحم ندارند، آوردن گوشت اضافه، درد فرج و رحم نافع است. برای فرو رفتن دنده ها در محلّ فرورفتگی دنده ها و قطع نخاع از محل دنبالچه که بهتر است 5 تا 6 زالو انداخته شود. برای خشک شدن عضله ی گردن، کوفتگی سرشانه و مفاصل آن و کسانی که مفصل شانه ی آن ها زود به زود در می رود (مانند ورزشکاران) نافع است. برای ناراحتی های گوش، اعم از قرمز شدن، تورّم، شکستگی و رفع صدای داخلی گوش مؤثر است . در مواردی که جوش و دمل و غدّه بر روی سر ایجاد می شود، برای کسانی که پیشانی شان درد می کند، درد گیجگاه، قرمز شدن و خونی شدن چشم، گرفتگی مجرای اشکی، پلیپ بینی، و صورت و قرمز شدن روی بینی نافع است. برای درد دندان و لثه، که باید زالو از کنار شارب (سبیل) انداخته شود و دندان کرم خورده که باید داخل دهان و روی همان دندان قرار گیرد. برای زخم دهان و لثه از زیر چانه، برای ورم گلو و لوزه و گواتر از همان محل مربوطه، برای درد سینه و پستان زنان و یا زنانی که نمی توانند شیر بدهند و یا نمی توانند با شوهر خود آمیزش کنند، انداختن زالو مفید و مؤثر خواهد بود.

طرز انداختن و برداشتن زالو
برای انداختن زالو، بهتر است از استکان کوچکی استفاده شود. برای این کار باید به تعداد مورد نیاز زالو داخل آن قرار گیرد و دهانه ی استکان رابه ناحیه ی درد بچسباند تا زالو آن قسمت را بگیرد و شروع به مکیدن نماید. هر گاه زالو باد کرد، خودش خواهد افتاد و چنان چه بخواهید زودتر از موعد زالو را بردارید، کمی نمک بر روی آن بپاشید، آنگاه زالو خواهد افتاد.
اگر کسی برای خود زالو تهیه کرده و می خواهد دوباره در منزلش از آن استفاده کند، می تواند زالو را در محل مناسب مانند حمّام و یا نزدیک لوله ی فاضلاب با پای خود به آرامی لگد نماید تا زالو خون مکیده را خالی کند و بعد ازشست و شو می توان زالو را روز دیگر استفاده نمود. ناگفته نماند که این زالو فقط برای یک نفر قابل مصرف می باشد.
برای بند آوردن خون زخم زالو بهتر است از خاکستر چوب حصیر یا زرد چوبه استفاده کرد. اگر کسی خونش رقیق باشد( فقط با حجامت کردن مشخص می شود که خونش رقیق است) باید قبل از این که زالو بیفتد آن را بردارد، زیرا کسی که خونش رقیق باشد، خون زخم دیرتر بند خواهد آمد. ولی اگر کسی خونش غلیظ باشد، بهتر است بگذارد که زالو خود بیفتد.
باید توجه داشت کسی که زالو می اندازد، باید ابتدا حجامت کرده باشد و پس از آن زالو بیندازد، چرا که بدن او به جابجایی خون و کم شدن ناگهانی خون عادت کرده باشد که دچار غش و ضعف ( در افراد ضعیف ) نشود.
نگهداری زالو، مستلزم به وجود آوردن شرایط خاصّی برای آن است . برای این کار بهتر است که آن را در ظرف آبی گذاشت که همیشه سرد و خنک باشد و کمی خاک رس و یا گل خاک رس داخل آن ریخت تا زالو از گل رس تغذیه نماید و ضعیف نشود . برای ناحیه ی سر، بهتر است زالوهای کوچک را انتخاب کرد و برای دست و کمر و پاها از زالوهای بزرگ تر استفاده می شود. ناگفته نماند، زالو برای حیوانات بیمار هم مورد استفاده قرار می گیرد، از جمله در حیواناتی مانند گاو برای ناراحتی پستان و تب پستان و .... در پرندگان همچو کبوتر برای  ناراحتی بال و ورم شکم پرنده کاربرد پزشکی دارد.

                        زمان مندی تأثیر ماه بر حجامت
اثرات نجومی ماه بر هنجارهای رفتار انسان
در حاشیه ی بسیاری از آموزه های اسلام موضوع زمان نیز همواره مطرح بوده است روزهای قمری خاص و فصل های بخصوص، اعمال ویژه ای را به همراه  دارند. در روایات معصومین علیهم السلام در زمینه های مختلف از جمله مسایل بهداشتی و درمانی زمان نیز مؤثر و مطرح بوده است .
در ابتدای این کار تحقیقاتی به نظر می رسید به هیچ طریقی نمی توان این موارد را از نظر علمی بحث و اثبات نمود. ولی پس از مطالعات و بررسی های گوناگون مشخص شد که علی رغم تأکید اسلام بر اختلاف روزهای ماه، دانشمندان غیر مسلمان بیشتر از مسلمانان به این موضوع پرداخته اند در طی مدت زمان کوتاهی در حدود بیش از 500 مقاله علمی در مورد اثرات روزهای مختلف ماه بر انسان به رشته ی تحریر درآمد.
همان طور که لازمه ی یک مقاله ی علمی استفاده از منابع مختلف معتبر می باشد در این نوشتار، بسیاری از مقالات و منابع به صورت دست نخورده ارائه شده است که ابتدا کمی درباره ی صور ماه بحث شده است و سپس اثرات مختلف ماه بر زمین و ساکنین مورد بررسی قرار گرفته است .
بسیاری از مطالبی که در بعضی از منابع عنوان شده و در این مقاله نوشته شده لزوماً مورد تأیید نمی باشد، ولی به علت امانتداری مطلب به طور کامل آورده شده است . مثلاً در جایی که Watson نویسنده ی کتاب معتبر فوق طبیعت Supernature که دارای 347 مرجع معتبر از قبیل Nature و Science می باشد بحث حجامت را عنوان کرده است نظر وی دقت زمان انجام حجامت بوده و مطمئناً او صلاحیت ابراز نظر در مورد درست یا خرافه بودن حجامت را ندارد ولی می بینیم که زمان حجامت را با مستندات علمی، خیلی دقیق ذکر می نماید.
با توجه به این مقالات علمی می توان ثابت کرد که روزهای ماه قمری از جهت تأثیر بر بدن انسان با یکدیگر تفاوت دارند و اگر نقل از ائمه معصومین علیهم السلام شده مثلاً که در روز خاصی حجامت انجام شود حتماً دلیلی وجود داشته است .
هر کدام از این مقالات خود دارای توضیح مفصلی می باشد که در این مقوله نمی گنجد. بعضی از مقالات منکراثر ماه در مورد بخصوصی مثلاً در مورد تعداد زایمان ها شده اند (علی رغم این که در همین مورد خاص هم مقالات تأییدی زیاد موجود می باشد) این مقالات نمی توانند باعث انکار اثر ماه بر بدن انسان شوند بلکه در آن مورد خاص امکان دارد ماه اثر نداشته باشد. ولی همین که این مسأله مورد توجه بوده است که تا این حد تحقیق در مورد آن انجام شود نشان دهنده ی اهمیت موضوع است .
لازم به یاد آوری است که ماه می تواند از جنبه های مختلف بر بدن انسان اثر بگذارد که شامل اثرات جاذبه ای ماه ( اثر آب اقیانوس ها بر هوای اطرف زمین و بر قسمت خشک صخره های زمین ) و اثرات نور ماه و اثرات ماه بر امواج الکترومغناطیسی زمین می باشد هر کدام از این موارد بحث های بسیاری را به خود اختصاص می دهد که مباحث به طور کامل در کتاب عنوان می شود و در می یابیم که تا چه میزان اسلام علاوه بر معانی بلند عرفانی به امور جسمانی و بهداشت فردی نیز توجه داشته و با آموزه های مشخص خویش در هر موقعیت سعی کرده است سلامت معنوی را تضمین نماید.
..................................................................................................

1- در قدیم حتی برای گلو درد ساده فصد می نمودند که جرج واشنگتن به واسطه ی فصد شدید و خونریزی (چند لیتر) از دنیا رفت . در خونریزی از بینی از بادکش کنار ناف در همان سمت می توان استفاده کرد . از داروها چکاندن آبغوره هم موثر است .
2- در فصدی که امام حسن عسکری (ع) انجام داده است در دو نوبت به فاصله ی تقریباً دوازده ساعت بوده است . بحار ، ج62، از کتاب خزائج.
3- در طب اسلامی جذام (خوره ) معادل بیماری پره کانسر ( پیش سرطان ) است .
4- در فصد اندام تحتانی ، باید بیمار ابتدا ایستاده و بر پای مبتلا تکیه کند .
5- قانون در طب ، تالیف شیخ الرئیس ابوعلی سینا، کتاب اول، فصل بیستم – رگ زدن (فصد)
6- شبکه ی مویرگی بسیار پیچیده که پایین زیر دو کتف می باشد و محل تبادلات مایع خون و لنف بود و متشکل از مویرگ ها ی سیاهرگی و سرخرگی است. این شیکه ی درهم تنیده هم به منزله ی فیلتر می باشد و در حجامت کتف، پاکسازی شده و خون به راحتی در آن جریان می یابد


دانشنامۀ طب اهل بیت علیهم السلام
دکتر محمّد دریایی  متخصص علوم زیستی و گیاهان داروئی

دیدگاه‌ها   

0 #9 winter clothing 1396-06-14 15:17
We are a gaggle oof volunteers and starting a brrand new scheme in our community.
Youur site provided us with helpful info to work on. You've performed an impressive task and our whole community can be grateful to you.


my web blog; winter clothing: https://android.nalench.com/user/Elyse00Q34269827/
نقل قول کردن
0 #8 click hyperlink 1396-05-30 19:44
What a stuff of un-ambiguity and preserveness of
valuable experience regarding unpredicted emotions.
نقل قول کردن
0 #7 essay on writing 1396-02-16 13:18
Hi there, just wanted to say, I enjoyed this article.
It was practical. Keep on posting!
نقل قول کردن
0 #6 Raleigh 1396-02-14 09:29
Hello there, I discovered your web site by means of
Google while searching for a comparable matter, your
website came up, it seems to be good. I've bookmarked it in my
google bookmarks.
Hi there, just changed into aware of your blog through Google, and located that it is really informative.
I am gonna be careful for brussels. I'll appreciate when you proceed this in future.
Many folks can be benefited from your writing. Cheers!
نقل قول کردن
0 #5 Christel 1396-02-14 04:02
Howdy! This post couldn't be written any better! Reading
through this post reminds me of my good old room mate! He always kept talking about this.
I will forward this page to him. Fairly certain he will have a good
read. Thank you for sharing!
نقل قول کردن
0 #4 Buddy 1396-02-13 23:25
I think this is one of the most vital info for me.
And i'm glad reading your article. But want to remark on some general things, The site style is wonderful, the articles is really nice : D.
Good job, cheers
نقل قول کردن
0 #3 Carolyn 1396-01-03 22:52
I’m not that much of a internet reader to be honest but your sites really nice, keep it up!
I'll go ahead and bookmark your site to come back
down the road. Cheers
نقل قول کردن
0 #2 اله دادی 1394-02-12 05:09
دستتون درد نکنه نوشتن درسهایی از حضرت زهرا )س) که در رسانه ها وکتابهای دبیرستان کمتر به اون پرداخته اند برای من خیلی مفید است موفق باشید
نقل قول کردن
0 #1 اله دادی 1394-02-12 05:04
خیلی عالی بود
نقل قول کردن

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید